Samen aan de tafel van de Heer, nu al!

30 januari 2020

Katholieken en protestanten zijn in de afgelopen 50 jaar steeds meer naar elkaar toegegroeid. Nu is het moment gekomen waarop ze bij en met elkaar de eucharistie of het avondmaal kunnen gaan vieren. Ze hoeven daarmee niet te wachten tot hun kerkgemeenschappen volledig één zijn geworden. Door nu al te gaan deelnemen aan elkaars vieringen van het avondmaal of de eucharistie zetten ze een belangrijke nieuwe stap op de weg naar de uiteindelijke eenwording, die het doel is van alle oecumene.

Dit opzienbarende standpunt is te vinden in een 57 bladzijden tellend Duitstalig· studierapport dat op 11 september 2019 is verschenen, onder de titel: Gemeinsam am Tisch des Herrn. Aan dit rapport is 10 jaar gewerkt door een werkgroep van 32 protestantse en katholieke theologen. Deze kring bestaat sinds 1946 en heeft baanbrekend werk verricht op het vlak van de oecumene. Aan de totstandkoming van het nieuwe rapport hebben twee Nederlanders meegewerkt: Gerard den Hertog, emeritus hoogleraar ethiek en dogmatiek, en Myriam Wijlens, hoogleraar canoniek recht. Momenteel staat de werkgroep onder het voorzitterschap van Georg Bätzing (sinds 2016 bisschop van het bisdom Limburg) en Martin Hein (van 2000-2019 bisschop binnen de Evangelische Kirche, de Duitse protestantse volkskerk).
Het rapport, dat in 2020 in boekvorm zal verschijnen, is bedoeld als een advies aan de Duitse rooms-katholieke bisschoppenconferentie en aan de leiding van de Evangelische Kirche. De bedoeling is dat het document vervolgens wordt voorgelegd aan het Vaticaan in Rome en aan de Wereldraad van Kerken in Genève. Hopelijk wordt de discussie niet alleen gevoerd in de kerkelijke toplaag maar ook aan de basis, in allerlei gespreks- en studiegroepen, natuurlijk ook in ons land.

Eenheid in verscheidenheid
Het doel van de oecumene is ‘dat allen één zijn’ (Johannes 17:21). Tot in de negentiende eeuw dachten we dat het vroegste christendom een zuivere eenheid was en dat er pas later vertroebelende verschillen zijn ontstaan. Hedendaagse onderzoekers beweren eerder het omgekeerde: in de eerste eeuwen was er nog veel diversiteit. Dat was juist het kenmerk van het jonge christendom. Pas vanaf de vierde en de vijfde eeuw groeide er, in samenhang met de dogmaontwikkeling, meer uniformiteit, maar zonder dat daarmee meteen ook alle verscheidenheid van de baan was.
Zo’n omslag zien we ook bij de oecumenische beweging. In de beginjaren was het streven primair gericht op het overwinnen van de verschillen en het bereiken van eenheid op het vlak van vormen en inhouden. Nu we daarmee flink gevorderd zijn, is er ruimte gekomen voor een meer gedifferentieerde aanpak: het eens zien te worden of te blijven als het gaat om kernzaken, maar bij de vormgeving of inkleuring daarvan de diversiteit volop kansen geven.

Bijbelse fundamenten
Het rapport bevat een uitvoerige bespreking van de Bijbelse fundamenten van de eucharistie respectievelijk het avondmaal. Hier is veel winst geboekt: confessionele verschillen spelen tegenwoordig nauwelijks nog een rol in de Bijbeluitleg. We lezen de Schrift niet meer door de bril van de latere kerkelijke dogmatiek en we ze zien ervan af 0111 verschillen tussen teksten glad te strijken. Daardoor valt er vaak een heel nieuw licht op de oude teksten. Er zijn nog wel degelijk rode draden te ontwaren. Zo is het zeker dat de eucharistie door Jezus zelf in het leven is geroepen, al kunnen wc niet met volle zekerheid zeggen wat hij op de laatste avond van zijn leven precies gedaan en gezegd heeft. Jezus laat het dubbele ritueel rond brood en beker vergezeld gaan van duidingen die betrekking hebben op zijn vroegere tafelgemeenschap met zondaars en tollenaars, op de messiaanse maaltijd op het einde der tijden, en op heel zijn bevrijdend optreden, dat uitmondt in de verzoenende kracht van zijn lijden, dood en verrijzenis. Hij zegt zijn volgelingen toe dat hij aanwezig blijft in hun midden, onder de tekenen van brood en wijn, en dat zij hem moeten gedenken door te blijven doen wat hij heeft gedaan.
Diverse liturgische praktijken daar gaat het erom dat de substantie van brood en wijn, die dus eigenlijk niet kan veranderen, juist wel wordt omgezet in de substantie van het lichaam en bloed van Christus. Een overgang van de ene substantie in de andere, terwijl dat in de optiek van Aristoteles juist onmogelijk is. Daar komt nog bij dat ‘substantie’ in het nu gangbare Nederlands gebruikt wordt voor materie of stof. Geen wonder dus dat vele katholieken zelf niet weten wat ze aan moeten met de term transsubstantiatie.

Reformatie en Trente
In de zestiende eeuw waren kerkhervormers zoals Luther, Calvijn en Zwingli, het vaak niet eens met elkaar als het ging om de avondmaalstheologie. In deze onderlinge strijd lag ook het begrip ‘transsubstantiatie’ onder vuur. Van de weeromstuit heeft het concilie van Trente (1545-1563) de werkelijke tegenwoordigheid van Christus onder de gedaanten van brood en wijn nog eens bevestigd, en wel op grond van de leer van de transsubstantiatie. Weliswaar met de opmerking dat deze leer vooralsnog ‘de beste’ is. Dit houdt in dat dit niet de enige mogelijke leer is. Transsubstantiatie is zelf geen dogma. Katholieken geloven niet in de transsubstantiatie maar wel in het mysterie van de werkelijke presentie van Jezus in de eucharistische gaven. Om dat geloof uit te drukken kan – bij gebrek aan beter – nog steeds de term transsubstantiatie benut worden.

Offer
Onder de vele duidingen in het Nieuwe Testament van het ritueel rond brood en beker neemt het idee dat de eucharistie in essentie een offer is, slechts een bescheiden plaats in. We vinden deze voorstelling alleen met evenzoveel woorden in de brief aan de Hebreeën.
Om de kritiek van de reformatoren op middeleeuwse misverstanden rond het offerkarakter van de eucharistie te ontzenuwen, verklaarde het concilie van Trente in hoofdstuk 1 van de ‘Leer over het Misoffer’ dat de viering van de eucharistie geen herhaling is van het kruisoffer van Jezus, want dat offer was eenmalig. Wel is het zo dat de eucharistie de herinnering levend houdt aan het zoenoffer van Jezus. Herinnering in de zin van een actualisatie van het verleden, van de tegenwoordigstelling van dat zoenoffer voor de eucharistievierders van nu en de toepassing van
de vruchten daarvan op hun leven. Deze visie is voor het huidige oecumenische gesprek van groot belang.

Resultaat
Aan de hand van enkele voorbeelden heb ik hier laten zien dat geschillen uit het verleden nu overwonnen zijn als het gaat over de visie op de eucharistie of het avondmaal. De simpele tegensstelling tussen symbolisch en realistisch is achterhaald. Momenteel delen we hetzelfde geloof in de werkelijke tegenwoordigheid van Jezus bij zijn volgelingen in vieringen rond brood en beker.

Ook in Nederland?
Zelf ben ik heel opgetogen over dit nieuwe studierapport. Toch bekroop mij tijdens de bestudering ervan de vraag of wij in Nederland al zover zijn dat we kunnen meegaan met de aanbevelingen van de 32 opstellers. Voor katholieken zal dat nog een hele toer zijn, want in het rapport worden sommige kwesties omzeild, zoals de vraag hoe het ambt van priester en dat van predikant zich tot elkaar verhouden, en of de voorstellen wel uitvoerbaar zijn binnen het wijdere verband van de RKK als wereldkerk.
Niettemin zou ik graag zien dat we de hier geboden ideeën serieus in studie nemen. Misschien moeten we eerst de polarisatie in onze eigen geloofsgemeenschap zien te overstijgen en ruimte scheppen voor verschillende duidingen en praktijken in de eigen katholieke kring als het gaat over de eucharistie. De viering daarvan is het beste remedie als we verbonden willen raken of verbonden willen blijven met Jezus en met elkaar. Gesterkt in deze leerschool kunnen we vervolgens met een open vizier christenen van andere kerken tegemoet treden. Dat vergt dan wel dat we hun tradities gaan respecteren en onze eigen tradities niet langer verabsoluteren.

De auteur, professor Wim Weren,(foto) is emeritus hoogleraar Nieuwe Testament aan de Universiteit van Tilburg

 

 

Meer nieuws

Zoektocht naar medewerkers

Vrijwillige medewerkers komen en gaan, door ziekte, drukte, andere omstandigheden, […]

27 feb

Bijdrage aan de gedachtenvorming

Binnen het aartsbisdom wordt dit jaar veel aandacht besteed aan […]

24 feb

Brief van kardinaal Eijk voor de Veertigdagentijd

Voor de brief van kardinaal Eijk  klik hier

23 feb

Digitale vastenkalender

Op 26 februari begint de Veertigdagentijd. We gaan op weg […]

21 feb

Geloofsgesprek met Mirjam Spruit

Tijdens de Parochiedag op 1 februari werd één van de […]

19 feb

Heilig Vormsel toegediend aan Tonia van Dam

Afgelopen zondag heeft Tonia van Dam, als enige jongere van […]

12 feb

Foto-impressie Agathaviering met gilde-eer in Petrus en Pauluskerk

Zaterdagavond 8 februari vierde het Soester Groot Gaesbeeker Gilde het […]

9 feb

40-dagenaktie van start

De interkerkelijke 40-dagenaktie Laren-Blaricum-Eemnes voert al meer dan 40 jaar […]

8 feb

Geslaagde en vooral inspirerende Parochiedag Martha & Maria

Op zaterdag 1 februari werd een vervolg gehouden van de […]

1 feb

Crisis in de Kerk: eigen schuld?

door Guido Dierickx sj op Igniswebmagazine Kunnen we verwijtend wijzen […]

30 jan

Maand van de bijbel

Bij de afbeelding: Lezende vrouw, Gerrit Dou, Rijksmuseum Amsterdam Uitgeverij […]

30 jan

Twee vaste bezoekers voor Petrus en Pauluskerk

Sinds afgelopen week heeft de Petrus en Pauluskerk twee vaste […]

26 jan

Wake detentiecentrum Zeist

De werkgroep vluchtelingen van de Raad van Kerken Zeist/Soest ziet […]

23 jan

Admissio Antoon van Gaans en Raymond ter Bogt

Op zaterdag 18 januari mochten vier diakenstudenten de zogenaamde ‘Admissio’ […]

19 jan

Terugblik op oecumenische gebedsviering 19 januari en week van het Gebed Update

Terugblik op Week van Gebed voor de eenheid Afgelopen week […]

19 jan

Geef voor je kerk!

De actie Kerkbalans is weer van start gegaan. Van de […]

19 jan

Vooraankondiging: zangers gezocht

Op zondagmiddag 15 maart vindt er in de OLV kerk […]

16 jan

Film in de week van de eenheid

  Op dinsdag 21 januari om 14.00 uur en op […]

15 jan

Zoektocht naar vrijwillige medewerkers

Vrijwillige medewerkers komen en gaan, door ziekte, drukte, andere omstandigheden, […]

15 jan

Digitale vastenkalender

DIT IS MIJN LICHAAM : elke dag een mailtje in […]

15 jan
13 jan

Onze kerk is ook prachtig met volle maan!

10 januari scheen de volle maan prachtig boven de H. […]

11 jan

interview Suhail Tafur

In het parochieblad M&M stond een samenvatting van een gesprek […]

9 jan

Buurt AED in De Bilt

In de Kerklaan en omgeving is, in samenwerking met Stichting […]

5 jan

Kerstcollecte RK Soest voor 2 projecten in Afrika

Al meer dan 50 jaar wordt er tijdens de Kerstvieringen […]

20 dec

Kerstvieringen in de Soester/Soesterbergse RK gemeenschappen

In het weekend van 30 november/1 december is het nieuwe […]

13 dec

Kerststallenroute

Baarn staat al sinds 1996 bekend als een kerstdorp en […]

12 dec

Gezinsmis

“Woord van de Heer” Woorden zijn heel belangrijk. Je kunt […]

12 dec
11 dec

Oratorium ‘Schepping’ zoekt zangers

Ooit een Oratorium gezongen? Deze mogelijkheid bestaat nu, want vanaf […]

10 dec

Verslag Malawireis

Zoals eerder afgesproken willen Jacqueline van Gaans en Frank Diepstraten […]

6 dec

Vice-voorzitter Margriet Nota

In de Soestercourant verscheen vandaag onderstaand artikel van de vice-voorzitter […]

4 dec

Gezocht: misdienaars …

Vandaag (4 december) in de Soester Courant een pagina-groot artikel […]

4 dec

Parochiedag rondom “Als God renoveert”

Zaterdagmiddag 30 november kwamen de locatieraden en pastoraatsgroepen van de […]

1 dec

Openingsviering Jaar van de Eucharistie

Op zaterdagavond 30 november werd met een speciale viering in […]

1 dec

Wanted: medewerkers voor de kerstviering in Soest, jong en oud.

We need you! Op kerstavond gaan we een kerstviering voor […]

27 nov

Debat over eucharistie komt op gang

Eerder berichtte deze site over de pastorale brief die de […]

27 nov

De reis van je hoofd naar je hart komt opnieuw uit.

      Auteur Leo Fijen, die het vernieuwde boek […]

27 nov

Sint voor ieder kind

Ilse Boerkamp begon jaren geleden de stichting Sint voor Ieder […]

25 nov

Geef je op voor de adventsretraite!

Pastor Wies Sarot heeft ook dit jaar weer een inspirerende […]

24 nov

Algemeen katholiek nieuws

Op deze website vindt u allerlei wetenswaardigheden en informatie die […]

21 nov

werelddag van de armen

     De hoop is niet voor eeuwig verloren  Voor […]

16 nov

Kerken en diaconale organisaties dragen fors bij aan bestrijding armoede

Dat blijkt uit het armoedeonderzoek dat vrijdag 8 november gepresenteerd […]

10 nov

Arie van Viegen overleden

Zondag 3 november overleed een geliefde parochiaan binnen de geloofsgemeenschap […]

7 nov

Activiteiten voor kinderen in Soest en Soesterberg 2019-2020

Hieronder treft u een overzicht aan van de activiteiten voor […]

7 nov

Over Petrus en Paulus

Onder de ‘extra informatie > historie’  plaatsen we een mooi […]

4 nov

Commentaren op James Mallon: Als God renoveert

      In het parochieblad M&M nr.6  wordt aandacht […]

4 nov

Pius Lezing door Mgr. de Korte

Al 132 jaar presenteert de Pius Almanak de katholieke wereld […]

3 nov

Kindermonument ingewijd

Een lang gekoesterde wens is vervuld. In oktober is op […]

2 nov

Info-avond Eerste Communie 14 november a.s. Soest/Soesterberg

Eerste communie infoavond voor Soest en Soesterberg Op donderdag 14 […]

30 okt

Torenlezing op 29 oktober in Oude Kerk

“Geschiedenis, religie en kunst” Torenlezing van Wim de Kam Geschiedenis, […]

27 okt

Ellen Hogema vindt nieuwe uitdaging

Helaas voor ons heeft Ellen Hogema, medewerker diaconie, een nieuwe […]

24 okt

Rome-Reformatieberaad geeft brochure over rechtvaardiging en heiliging uit

‘Protestantse en Rooms-Katholieke christenen delen veel. We delen de overtuiging […]

24 okt

Maria Koningin is dankbaar

Zo opende de Baarnsche Courant op 7 oktober een artikel […]

22 okt

Misdienaars gezocht in Soest en Soesterberg

Je hebt ze misschien wel eens aan het werk gezien. […]

18 okt

Beëindiging landelijke campagne Kerkennacht

Overgewaaid uit Duitsland werd Kerkennacht vanaf 2008 ook in Nederland […]

15 okt

Samenvatting eerste week Amazonesynode

Luisteren: sleutelwoord op eerste week Amazone-synode   –   door Frans […]

14 okt

Uitvaartcursus

In oktober gaan we van start met een nieuwe cursus […]

13 okt

Katholieke bijbelzondag

Op de feestdag van de Heilige Hiëronymus roept paus Franciscus […]

3 okt

Mariaviering – rozenkransgebed

Iedere woensdagavond is er in de dagkapel de voor velen […]

2 okt

Week van gebed voor de eenheid 2020

‘Buitengewoon’ is het thema voor de Week van Gebed voor de eenheid van de christenen […]

30 sep

Voorbeschouwing Amazone synode

Pastoraat en milieu in het Amazonegebied  Bijna de hele maand […]

25 sep

Nieuw boek van Vincent Cornelissen

Ex locatieraad-voorzitter en parochiaan Vincent Cornelissen heeft na drie jaar […]

2 sep

Tussenstand actie Kerkbalans

Het overzicht van de kerkbalans 2019 is bekend, hoeveel er […]

2 sep

Baarhuisje in revisie

Al meer dan 10 jaar is de bouwkundige staat van […]

2 sep

Doordeweekse viering succes

Soms geloof je je ogen niet, maar op een gewone […]

2 sep

wensenformulier uitvaart

Wie dat wil, kan de wensen rondom zijn of haar […]

1 sep

Nieuw ledenadministratiesysteem

De ledenadministratie gaat voortaan via een nieuw programma genaamd Docbase.  […]

1 sep

‘Goede Buren Eemnes’ genomineerd voor de Ariënsprijs

De Ariënsprijs wordt eens in de drie jaar uitgereikt aan […]

1 sep